De vlier is een tot 5 meter hoge heester of boom met vijfparig geveerde bladeren, met grote schermen, die kleine, geel/witte sterk aromatische bloemen dragen. Het langwerpige blad is donkergroen en onbehaard. De rijpe vruchten zijn glimmend paars-zwart. De vogels zorgen voor verspreiding van het zaad door het eten van deze vlierbessen.

Nederlandse namen: 

Vlier, gewone vlier, zwarte vlier, boltenboom, buizenhout, Europese vlier, flierenhout, flieterhout, geeraard, geerd, heulenteer, judasboom, holderboom, vlaardeboom, vlierder, vledder, vlinderboom, vlaarboom.

De Latijnse naam “Sambucus” zou afgeleid zijn van het Griekse “sambuke” (“fluit”), van de met merg gevulde jonge loten werden fluitjes gemaakt.

“Sambucus” zou ook kunnen verwijzen naar een driehoekige harp die gemaakt werd van vlierhout.

“Nigra” is Latijn voor “zwart”, en wijst op de diepzwarte bessen.

Herkomst en vindplaats

De vlier komt oorspronkelijk voor in Europa, de Kaukasus, West-Siberië en Noord-Afrika en is inmiddels ook ingeburgerd in Noord-Amerika.

De vlier komt veel voor op plaatsen waar de grond kunstmatig vruchtbaar is geworden, zoals bij mesthopen of in een kippenren.

Verder in het wild vaak aan de rand van of op een open plek in het bos, in duinen, in heggen en tussen het struikgewas.

Hij wordt ook veel aangeplant naast huizen, boerderijen en tuinen.

Om van te smullen

De vlierbloesems en de -bessen worden gebruikt om heerlijke producten mee te maken.

Let op! Rauwe bessen zijn niet eetbaar! Ze zijn licht giftig en kunnen leiden tot misselijkheid, diarree en braken.

Vlierbloesems

• De bloesems worden gebruikt om wijn mee te maken.

• Vlierbloesempannenkoeken bakt men door de schermen op hun kop op het beslag in de koekenpan te leggen. Zodra de pannenkoek uithardt, trekt u het scherm omhoog waarbij de bloemetjes in de pannenkoek blijven kleven.

• De vlierbloesemsiroop is, vermengd met water, een heerlijke verfrissende drank en er wordt ook vaak een scheutje in een glas witte wijn gedaan.

Vlierbessen

De rauwe bessen zijn dus niet eetbaar, maar de laxerende werking gaat door het koken verloren. Ze zijn rijk aan mineralen (calcium, ijzer en fosfor) en vitamine A, B en C.

Door de bessen met appels te laten gisten, ontstaat er een lekkere vruchtenwijn.

Vlierbessensap, –siroop en -jam hebben vele voordelen. Ze zijn smakelijk, gezond en voedzaam.

• Volgens de Keltische folklore ontstond de eerste man uit een vlierboom en de eerste vrouw uit een bergessenboom.

• In Duitsland nam men de hoed af bij het passeren van een vlierstruik.

• Bij de zigeuners was de struik heilig.

• Men geloofde dat Judas zich had opgehangen in een vlier en dat het kruis op Golgotha van vlierhout was gemaakt.

• De koetsier van een lijkwagen had een zweep van vlierhout en de doodgravers droegen een takje vlier bij zich om kwade geesten te weren.

• De vlier vertegenwoordigt de dertiende maand in de Keltische boomkalender.

• Exorcisten gebruikten vliertakjes voor hun duiveluitdrijving.

• In verschillende landen en culturen wordt er gesproken over Vrouw Holle, de Hylde-Moer of Vrouw Holda. Zij was de godin of beschermster van de vlier. Aan haar moest je vragen of je vlierbessen mocht plukken of hout mocht kappen.
  Als je zonder toestemming vlierhout zou kappen voor een wieg, dan kwam Vrouw Holle je kind halen of wurgen.

De symbolische betekenis van vlier (bijvoorbeeld in een boeket) is medelijden, deelneming.

 Cosmetisch gebruik

• De bloemen worden gebruikt in gezichtsstoombaden, of worden vermengd met yoghurt of komkommersap om de droge of vette huid te reinigen en te verzachten.

• Een aftreksel van vlierbloesem vormt een adstringerende aftershave. Begiet twee handenvol vlierbloesems met een halve liter kokend water en laat dit 15 minuten trekken. Filter het mengsel en bewaar in flesjes in de koelkast.

Geneeskundig gebruik

De vlier werd gezien als een soort wonderboom die alles kon genezen en waarvan je elk deel kon gebruiken:

• Hippocrates, Dioscorides en Dodoens raadden de vlierbloesems aan als vochtdrijvend middel.

• De Choctaw indianen stampen vlierbladeren fijn en wrijven die op het hoofd, of brengen ze, vermengd met zout, aan als kompres tegen hoofdpijn.

• Pastoor Kneipp zei over de vlier: “Als u in de lente de lichaamssappen en het bloed wilt reinigen en u op een eenvoudige manier wilt ontdoen van alle gestorven elementen, neem dan zes tot acht vlierblaadjes, snijd die in kleine stukjes, zoals tabak, en laat die ongeveer 10 minuten koken. Neem elke morgen een uur vóór het ontbijt een kopje van deze thee, net zolang als uw voorjaarskuur duurt. Deze eenvoudige thee reinigt het menselijk organisme op voortreffelijk wijze.”

• Plinius gebruikte een papje van de bladeren en parelgerst om hondenbeten te verzorgen.

• De groene bast, die te vinden is onder de grijze bast, werd gebruikt bij waterzucht, urineretentie, acute nierontsteking met oedeem, nierkolieken, reuma en jicht.

• De wortel kon net zo gebruikt worden als de groene bast.

Tegenwoordig worden alleen de bessen en de bloesems nog inwendig gebruikt, terwijl de bladeren nog wel als wondmiddel worden gebruikt.

De vlier wordt vooral gebruikt vanwege de zweetdrijvende, infectiewerende en ontstekingswerende eigenschappen. Het wordt vooral gebruikt bij grippale aandoeningen en verkoudheden met koorts, koorts en kinderziekten.

Vlierbessensiroop

Deze siroop is een heerlijk weerstandsverhogend middel.

Zorg dat je alleen de rijpe bessen gebruikt, zoek de beschimmelde en groene bessen er tussen uit. Was de bessen en doe ze in een pan. Laat ze even opkoken, doe ze door een (kaas)doek en vang het sap op. Neem nu 1 liter sap, doe er 1/2 kg kandij- of andere suiker bij en laat aan de kook komen, terwijl je roert. Als de eerste kookbubbels verschijnen, neem je de pan van het vuur. Schuim het vliersap af. Doe de siroop in gespoelde glazen potjes. Zet de potjes op de kop en laat afkoelen.