-

Toorts - Verbascum thapsus

Verbascum Thapsus

 De toorts is een tweejarige winterharde plant. In het eerste jaar vormt ze slechts een bladrozet met grote gesteelde, grijsgroene, wollig behaarde bladeren. In het tweede jaar ontstaat er een ca. 2 meter hoge stengel met wollige, naar boven kleiner wordende bladeren. Langs de toorts vormen zich 3-5 centimeter grote gele bloemen. De plant bloeit vanaf eind mei tot begin september.
In de winter is de koningskaars te herkennen als een viltige, platte rozet.
Er zijn verschillende soorten toortsen: de koningskaars, keizerskaars, zwarte toorts en stalkaars.. Ze kruisen ook met elkaar en er zijn talloze mengvormen ontstaan, deze worden gevat in de naam Verbascum seciosum. De verschillende soorten worden vaak met elkaar verward. Voor het gebruik is dit geen probleem omdat ze dezelfde werking hebben.

Naamgeving

Toorts, koningskaars, wit wolkruid, wolblaren, katoenbloem, koningskruid, paaskaars, kattekoppen, wilde tabak, zaklappen, begijnenthee, aronsstaf, lemmekensblaren, nachtkaars.

"Verbascum” is waarschijnlijk een verbastering van "barbascum” afkomstig van het Latijnse "barba” (baard) en verwijzend naar de wollige, harige bladeren.
"Thapsus” zou verwijzen naar "Thapsos” een schiereiland van Sicilië waar de plant veel voorkomt.

Vindplaats

De toorts is inheems in Europa en in gematigd Azië. Hij komt tegenwoordig ook veel voor in Noord-Amerika. Toorts houdt van een goed doorlatende, droge bodem in de zon. Hij is te vinden op onbebouwde plaatsen, op steile hellingen langs opritten, langs akkers en spoorlijnen.

Vissen

Het blad bevat stoffen die de kieuwwerking bij vissen belemmeren, zodat de vissen zuurstofgebrek krijgen en naar de oppervlakte komen. Vanwege deze eigenschap gooide men vroeger het gekneusde blad in meertjes om de vissen gemakkelijk te kunnen vangen.
Een gezegde vertelt dat als je je handen met de bloemen van de koningskaars insmeert, dat je dan vissen met de blote handen kunt vangen.

De taal der bloemen

Met het geven van koningskaars zeg je:
"Toe, laten we vrienden zijn.”
Toorts Bloem
Donzige haartjes

De zachte haren op de bladeren en stelen zijn licht ontvlambaar. Vroeger werden ze gebruikt om lonten mee te maken voor olielampen.

De lange, met dons bedekte stengels werden vroeger in begrafenisstoeten als kaarsen gebrand.

De haren op de bladeren beschermen het kruid tegen vochtverlies, kruipende insecten en grazende dieren, daar het dons hun slijmvliezen prikkelt. Door de beharing kan het vocht niet doordringen tot het blad. De lucht tussen de haren vormt een isolerende laag. Op deze manier wordt de plant ’s winters beschermd tegen vorst.

Cosmetisch gebruik
De bloemen kunnen in crème of gezichtsstoombad worden gebruikt om de huid zachter en gladder te maken. Een sterk aftreksel van de bloemen wordt gebruikt om het haar lichter te maken.
Odysseus
Koningskaars werd door de god Hermes aan Odysseus gegeven om hem te beschermen tegen de toverkunsten van Circe die zijn bemanning in varkens veranderde.
Door de kracht van deze plant kon hij het dierlijke aspect in hem weerstaan.
Geneeskundig gebruik
  • Plinius (23-79 n. Chr.) raadde het aan bij beschadigingen of irritatie van de luchtwegen, ook bij kortademigheid bij lastdieren.
  • Dioscidores (40-90 n. Chr.) voegde hieraan de lokale verzachtende werking toe bij oogklachten, beten en tandpijn.
  • De gedroogde bladeren werden gerookt door astmalijders omdat ze verlichting zouden geven.
  • Tegen jicht en aambeien werd het volgende middel gemaakt: De bladeren en de bloemen werden fijngestampt en men deed dat in een vaatje dat afgesloten werd met gips. Het vaatje werd in de zon gezet of in een mesthoop (vanwege de constante temperatuur). Het sap werd vervolgens uit het slijmerige mengsel geperst en in afgesloten flessen bewaard. Dit sap werd op pijnlijke plekken gesmeerd.
  • Hildegard von Bingen zei "wie een zwak en treurig hart heeft moet de toorts tezamen met vlees en vis koken"

Tegenwoordig worden de bloemen het meest gebruikt. De belangrijkste indicaties zijn:
Bronchitis, luchtpijpontsteking, hoest, vastzittende slijmen, keelpijn, amandelontsteking, hooikoorts, hoofdpijn, zenuwpijn, aangezichtspijnen en reumatische pijnen. winterhanden en –voeten, jicht, wonden, brandwonden, aambeien, abcessen en steenpuisten.
Recept bij luchtwegaandoeningen
Overgiet 5 eetlepels bloemen met 1 liter kokend water. Laat dit 10 minuten trekken. Zeef het door dun doek om de haartjes te verwijderen (deze irriteren de luchtwegen). Drink bij luchtwegaandoeningen 3 kopjes per dag of gebruik het om mee te gorgelen.

Recept medicinale olie

Overgiet in een glazen pot 100 gram verse bloemen met 750 gram olijfolie.  Laat dit enige uren au bain marie trekken. Filter de olie door een fijne doek en voeg 100 ml. amandelolie toe.

Gebruik deze olie uitwendig bij kloven, aambeien, pijnlijke gewrichten, wonden en oorpijn (niet gebruiken bij perforatie van het trommelvlies).




 

Terug naar het overzicht Plant van de maand